Interview

Interview with Presidential Communications Operations Office Secretary Martin Andanar (DZRH – ACS by Angelo Palmones and Henry Uri )

Q:                                           Secretary, maayong buntag.

SEC. ANDANAR:            Maayong buntag, Congressman Angelo, Henry. Kumusta na kayo.

Q:                                           Okay naman. Uy, napapanood namin, iba ang dating ng PTV-4 ngayon ha.

SEC. ANDANAR:            Salamat. Medyo nag-level na, sabi nila.

Q:                                           Pati si Alex Santos ay nagnu-newscast na. Akala ko nasa BBC na ako nanunood eh.

Q:                                           Tsaka iba talaga ang dating kapag millennial ang mindset ng ano eh …

SEC. ANDANAR:            [Laughs]

Q:                                           Teka muna, ano ang inaasahan natin sa SONA?

SEC. ANDANAR:            Well, this time, sa SONA natin, of courses, alam naman natin na bagong konteksto kasi marami nang na-achieve ang ating Pangulo so mayroon nang babanggitin na mga na-achieve ng Presidente. Mahirap nga, kasi ngayon ang daming mga departamento na nagbibigay ng kanilang mga achievements, gusto eh isama lahat. Eh hindi naman puwedeng isama lahat, ‘di ba Angelo, ang hirap noon eh.

Q:                                           Papaano ninyo, Secretary, sasalain iyong dapat lamang maging laman ng SONA?

SEC. ANDANAR:            Well, alam mo naman, we need to tell them na kailangan talagang piliin lang nila iyong talagang pinakamalaki nilang nagawa. Kasi mahirap naman na isama lahat. But then again, at the end of the day, si Presidente pa rin ang pipili kung ano iyong para sa kaniya ay malaking achievements, at the same time, napakadaming inputs po si Presidente doon sa SONA itself, mga gusto niyang mga bagong sabihin sa taumbayan. Kaya ngayon, mga 70 to 80 percent pa lang iyong speech. Pero I will be in Davao later and then Gensan para i-assist si Pangulo.

Q:                                           Oo, may rehearsal na kaunti?

SEC. ANDANAR:            Ano lang, ia-assist ko siya doon sa mga final na mga dapat gawin sa SONA. And then, tingnan natin kung—kasi—basta kami sa PCOO, handang handa kami doon sa magiging (distorted audio) si Presidente, hindi talaga siya sanay sa prompter; ayaw niya talaga eh. So we will see kung ano ang magiging desisyon niya mamaya.

Q:                                           Naku, eh paano iyon, eh di ang daming ad lib noon kapag walang prompter?

SEC. ANDANAR:            Mayroon naman speech sa harap na puwedeng basahin. Alam mo kasi, Angelo, si Pangulo kapag very passionate doon sa issue ay…talagang magsasalita iyan eh ng ad lib. So the more that he ad libs is actually better for us, for all of us, the entire nation. Kasi ang ibig sabihin niyan very passionate siya doon sa isyu at mayroon pa siyang gustong sabihin na hindi nakasulat doon.

Q:                                           May mga video support, may mga visual support din na ibibigay other than the talk ng Pangulo?

SEC. ANDANAR:            Wala po eh. Wala pang na-approve na visual effects doon mismo sa Congress na ipu-project katulad noong panahon ni—

Q:                                           Kasi maganda sana ma-reinforce, makita talaga ng taumbayan at saka ng mga foreign delegates o foreign diplomats na nandoon iyong tunay na larawan ngayon ng Marawi for them to understand why the President is pushing for the extension of Martial Law.

SEC. ANDANAR:            Good point, Angelo. Iyong plano namin na hindi pa ina-approve sa ngayon ay habang nagsasalita si Pangulo, mayroong visual effects na lalabas doon sa TV; sa TV, hindi doon sa Congress.

Q:                                           Hindi, mas maganda sa Congress, nandoon iyong diplomatic corps eh.

SEC. ANDANAR:            Oo, but then again, hindi pa naa-approve iyon sa Congress eh. Iyong sa TV naman, we are also aware of the fact that siyempre, ang daming naka-patch sa …kasi full coverage iyan ‘di ba, ang daming naka-patch doon sa ano namin feed. So we’re also sensitive kung ano ang gustong mangyari ng ibang mga istasyon naman sa kanilang coverage.

Q:                                           Secretary, kung mayroon halimbawang top 3 o top 5 accomplishments ang administration, ano ho ito? Maaari ninyo ba kaming mapatikim niyan?

SEC. ANDANAR:            Well, alam mo…mahirap rin sabihin, Henry, kasi kung ako, mayroon akong top 5 ko ano. Pero mahirap kasi at the end of the day, mamaya baka baguhin ni Presidente iyong nakasulat doon sa speech. Friday baka baguhin niya kasi iyon ang experience ko the last time eh, binabago niya iyong talagang takbo ng speech.

But if you ask me, of course, iyong mga top na accomplishments ng Pangulo, kasama na iyong pagpadala nung … tayo iyong nagpadala nung mga tulong sa atin sa pamamagitan ng foreign direct investments; iyong mga commitments sa atin ng ilang bansa katulad ng China and Japan, more than $35 billion dollars; iyong drug war, sa akin ha ito ang nasa top of the list, although binanggit ni Presidente last week na mayroong resurgence ng drugs sa National Bilibid.

Q:                                           In fact, mayroong 1.9 kilos na nasabat sa NAIA. Alam ninyo ba kung saan nanggaling ito? Galing na ho ng Mexico.

SEC. ANDANAR:            Oo, oo.

Q:                                           Tila talagang kinakailangan ng mag-import nung mga drug dealers dito sa ating bansa ano. Ano iyan, patunay ba iyan na tagumpay iyong pagbuwag natin sa mga sindikato at saka doon ho sa mga drug den…hindi lang drug den kung hindi iyong mga nire-raid ng ating ahensiya sa iba’t ibang lugar, iyong mga malalaking pagawaan, malalaking—

SEC. ANDANAR:            Patunay iyan na kahit anong gawin natin, gobyerno, basta’t may kinalaman doon sa illegal na gawain para kumita ng pera, mayroon at mayroong gagawa para lang makalusot. At patunay iyan na kailangan natin talagang relentless iyong ating efforts laban sa droga. Kasi nabanggit ng Presidente, may resurgence sa National Bilibid Prison. That’s sad, although it’s still on top of my list na isa sa pinakamalaking accomplishments ng gobyerno – iyong pagpirma doon sa Freedom of Information.  Madami eh. But at the end of the day, si Presidente pa rin ang pipili.

Meron mamamaya, magkasama kami at titingnan ko iyong speech ulit. Tapos by Friday, I can give you a clearer picture kung ano ang mangyayari, kung ilang minutes talaga. Pero definitely, just like any presidential SONA, sa ikalawang taon, mas mahaba talaga.

Q:                                           Teka, iyon ho bang … ididirek ho ito ni Direk Brillante ano ho?

SEC. ANDANAR:            Opo. Nag-inspect na si Director Brillante Mendoza doon sa Kongreso. At good thing, binigyan siya nang mas maraming options ng shots from the outside. So iyong mga shots na napuna po si Direk, iyon ay babaguhin niya. It will be also exciting kasi, you know, si Direk Brillante Mendoza ay premyadong director iyan sa Cannes Film Festival  so maganda iyong takbo ng kaniyang imagination kung papaano—alam mo sa Congress ‘di ba, Angelo, iyong shots mo talagang limited lang eh.

Q:                                           Sec., would you know kung a-attend po itong pamilya ni Presidente, iyong kaniyang immediate family?

SEC. ANDANAR:            Henry, hindi ko pa alam kung a-attend. Pero what I can tell you is that, sa amin, sa Cabinet, mayroon kasing order na kami lang ang pupunta, hindi namin kasama iyong mga asawa namin. Kasi ‘di ba last time kasama. Kasi ininvite ko ako lang eh, wala namang—

ANGELO:                           At saka kulang naman talaga ng slots eh, kulang ng upuan.

HENRY:                               Pero iyong mga asawa ng mga congressman, dati-rati ang daming pumupunta riyang—bawal na rin.

ANGELO:                           Limited, tig-dalawa lang talaga. Per member ng House, dalawa lang.  Limited iyong slots.

HENRY:                               Sa kasuotan, anong iniutos na isusuot ninyo? Allowed ba ang mga magagarbo at mga branded na mga damit?

SEC. ANDANAR:            Basta kami sa Cabinet, simple – barong tapos iyong itim na pantalon, basta iyong ordinaryo lang. Wala hong fashion show sa amin. And I’ m sure, the President also would appreciate na hindi magiging fashion show iyong State of the Nation, sapagka’t it’s a State of the Nation; hindi naman siya state of our fashion ‘di ba.

So alam naman natin na iyong mga kababayan natin sa Marawi ay hirap na hirap, and then magpa-fashion show tayo eh napaka-insensitive naman natin ‘di ba.

Q:                                           Ang barong niya ay iyong sastre niya pa rin sa Davao ang gagawa?

SEC. ANDANAR:            Iyong sastre sa Davao—you know, dalawa lang kasing sastre ang gumagawa eh – iyong Cagayan de Oro at saka iyong sa Davao. So either or lang. Siguro kung mayroon kang aparador ng mga barong, kung anong mabunot. [Laughs]

Q:                                           Pero ang kagandahan kay Presidente, Philippine textile talaga ang ginagamit niyan.

SEC. ANDANAR:            Ah oo, mga Mindanao silk pa nga ‘di ba na ginagamit. So kumbaga, simple lang din. Expect it to be simple.

Pati mga foreign dignitaries natin, magkakaroon ng pitong booth for interpretation in different languages.

Q:                                           Iyon nga, paano iyon? May nakuha ka ng interpreter na kayang mag-translate from Cebuano, Tagalog, Ilonggo at saka Ingles?

SEC. ANDANAR:            From Cebuano to Russian [Laughs]. Hindi, hindi, ang gagawin natin ay ganito, Angelo, the first channel will be the President himself. The second channel will be the English interpreter na kayang mag-interpret ng Bisaya, Tagalog, English . So therefore, iyong mga susunod na mga interpreter, mayroon kang Mandarin, Niponggo, French for example ay doon na lang makikinig sa second channel kung hindi sila nakakaintindi ng Bisaya.

Q:                                           At hindi nakakaintindi ng Ingles?

SEC. ANDANAR:            Eh hindi. Lahat naman ng Pilipino ay nakakaintindi ng Ingles.

Q:                                           Hindi, hindi, baka may mga foreign … kung sabagay kung mga foreign dignitaries iyan, chances are iba ibang lengguwahe naman ang alam niyan ng mga iyan.

SEC. ANDANAR:            Oo, tama. Ang maganda dito, kasi habang nag-i-interpret sila, iyong supplier kasi na magsu-supply nito, iyong sa ASEAN, recorded lahat. Naka-record sa isang server, so puwede mong—halimbawa, Russian, so puwede mo siyang kunin at a later date, after that, and then puwede mong i-upload sa Facebook at puwede mong i-beam doon sa Russia para alam din ng mga Russians kung ano ang sinasabi ni Presidente.

Q:                                           Kung sabagay, tamed na rin si Presidente ngayon eh. Kahit na mag-Bisaya iyan, hindi naman masyado na iyong malalalim na Bisaya. [DIALECT]

SEC. ANDANAR:            [Laughs]

Q:                                           Anong ibig sabihn noon? Eh kayo lang dalawa ang nagkakaintindihan.

Q:                                           Hayaan mo na, sabi ko hindi na ganoon kalalim mag-Bisaya ang Pangulo.

Q:                                           Sec., may nagpapatanong dito: Ano hong pinaka-emotional part? Ano ang magiging, kumbaga, nakakaantig na part na posibleng bitawan ng Pangulo?

SEC. ANDANAR:            Iyan ang aabangan nating lahat. Iyon ang magiging sorpresa para sa taumbayan. Sa July 24 dapat abangan ho talaga natin because his second SONA will be a SONA that will guide us and will tell us where the Philippines for the next five years, para malaman ng lahat.

Ganito kasi iyan, Angelo, Henry, ang dami ng ginawa ni Presidente during his first year, iyong taumbayan, iyong masa, excited kung ano ang sasabihin niya, anong gagawin niya at saan tayo dadalhin on the second year up to the fifth year.

Q:                                           Okay. Basta, Sec., ako, ang personal na aabangan ko ay Mindanao Rail ha.

SEC. ANDANAR:            Oo, Mindanao … actually, iyon ang inaabangan—

Q:                                           Mindanao Rail ha. Kasi kapag nai-commit ng Pangulo ang Mindanao Rail at nagbigay ng timetable kung kailan—kasi nasa ano ito eh, sinabmit na rin ito ng NEDA, inaprubahan na ito ng NEDA. Kapag nabanggit niya iyon, Partner, that will spell a lot of difference for Mindanao.

SEC. ANDANAR:            Opo, opo. Iyon din po ang inaabangan din at saka Angelo inaabangan nang halos tanan diri sa Mindanao na i-minensyon (mentioned) ni Presidente pagka’t—

Q:                                           Dahil daw sa kasimplehan ng Pangulo, posible daw kaya na simple lang ang speech at hindi na siya magbuhat ng sariling bangko? Puwede ba iyon sa SONA?

Q:                                           Hindi naman nagbubuhat ng bangko iyon.

Q:                                           Hindi. Ibig sabihin, iyong pagbibida ng kaniyang nagawa, posible daw ba na hindi ito gawin ng Pangulo, Secretary?

SEC. ANDANAR:            We will see kasi ang mga Cabinet officials, ang daming nagtext sa akin eh, “Baka puwede naman isama ito.” Titingnan natin, tingnan natin.

Q:                                           “Bakit hindi working ang 8888? Ayaw mag-send ng message?” Iyong 8888 daw, anong nangyari?

SEC. ANDANAR:            Iyong 8888 daw iyong puwede mong tawagan, hindi talaga … you have to call it. You have to call 8888, mahirap pong magpadala ng message sa ano …

Q:                                           Ah tawag lang talaga, okay.

SEC. ANDANAR:            Opo. By the way, minesyon (mentioned) sa akin ni CabSec Evasco na malapit nang i-launch iyong expanded 8888. Siguro, Henry, I will just inform you guys kapag okay na.

Q:                                           Please, oo.

SEC. ANDANAR:            Nandiyan lang naman sa Mabini eh.

Q:                                           Anyway, Sec., sige basta aabangan namin. Pero bukas, kukuha kami ng update ha. Thank you very much.

SEC. ANDANAR:            Maraming salamat.

##

Resource